DENİZ KESTANESİ AVCILIĞI YA DA KÜRESEL YAĞMACILIK!

Küresel kapkaçcılar kendi denizlerinde bitirdikleri denizkestanesi için kirli ellerini Marmara'ya uzattılar. Bu yanlış durdurulmazsa, zaten müsilaj yüzünden zor günler geçiren Marmara'da ekosistem geri döndürülemez şekilde değişime zorlanacak. 1945 yılında Japonya kıyılarında başlayan avcılık, halka halka genişleyerek bütün dünya denizlerinde aşırı avcılık boyutuna ulaşmış durumda. Dünya deniz kestanesi avcılığını deniz yağmacılığı veya kapkaççılığı olarak nitelendiren bilimsel çalışmalar mevcut. Ülkemizde son 10 yıla kadar tamamen iç piyasada tüketilen ve sınırlı miktarda avlanan denizkestaneleri günümüzde büyük oranda ihraç edilmektedir. Yani küresel denizkestanesi yağması bizim denizlerimizde de başlamış oldu. Dünya deniz kestanesi avcılığı 1960’ta 16.000 ton civarındayken 1992’de 65.000 tona yükseldi. Ancak 1992’den itibaren avcılık rakamları düşüş trendinde. 2015’te dünyada 20 ülke deniz kestanesi avcılığına ilişkin veriler paylaşsa da toplam avcılık 39.000 tona geriledi. Zira en çok deniz kestanesi avlayan Japonya, Rusya ve ABD’nin toplam avcılığı %57 azaldı. Ülkemizde tüketimi yaygın olmasa da Japonya, Fransa, İtalya gibi ülkelerde yaygındır. Dünyanın farklı yerlerinde avlan deniz kestanelerinin %80’ni Japonya’ya gitmektedir. Çünkü hem taze deniz kestanesi hem yumurtası Japon kültüründe yaygın olarak tüketilmektedir. Tüketimde denizkestanesi ve yumurtalarının afrodizyak etkisine sahip olduğu inancı etkilidir. Fransa, Japonya’nın ardından dünyada deniz kestanesi havyarının en çok tüketildiği ikinci ülkedir. Tarım ve Orman Bakanlığı Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü Marmara Denizi’nde 13 Şubat 2026-15 Nisan 2026 tarihleri arasında denizkestanesi avcılığını serbest bıraktı (BSGM 13.02.2026 tarih ve E-67852565-140.02.01-23404403 sayılı yazısı). Tepkilere rağmen karar geri alınmadı. Toptancı ve aracı şirketler deniz kestanesi avcılığında kullanılmak üzere kompresör ve diğer avcılık teçhizatı için balıkçılara destek verdi. 15 Nisan'da avcılık bitecek ama Marmara Denizi'nde avcılık yapan bir sürü tekne kestane avcılığı donanımına sahip olacak. Kaçak trolü bile önleyemediğimiz denizde kaçak denizkestanesi avcılığını kim önleyecek? Madem avcılık kararı geri alınmadı, hiç olmazsa kaçak avcılığın önüne geçmek için 15 Nisan'dan itibaren Marmara çevresinde denizkestanesi avcılığı amacıyla teknesine teçhizat yerleştirenlerinlerin kompresörleri ve diğer yardımcı ekipmanları söktürülmeli, bu teknelere ekstra kontrol ve gözetim tedbiri uygulanmalıdır. Marmara'da aşırı denizkestanesi artışı yoktur. Kirlilik arttığı için makro algler artmış, buna bağlı olarak denizkestanesi populasyonunda küçük bir gelişme gözlenmiştir. Çare avcılık değil kirliliği azaltmak, denizkestanesi populasyonunu kontrol eden güçlü çeneli, besin piramidinin üst basamaklarındaki balık avcılığını azaltmaktır. Harita için kaynak: Berkes ve ark. 2006, Globalization roving bandits, and marine resources, Science, 311, pp. 1557-1558.

Prof.Dr. Mustafa Sarı @profmustafasari